Ma'lumotlar bazasining normal shakllari

3.1 Ma'lumotlar bazasini normallashtirish

Normal shakl - bu ma'lumotlar bazasining ortiqcha ma'lumotlar nuqtai nazaridan xususiyatidir. Bu mantiqan noto'g'ri natijalarga olib kelishi mumkin. Normal shakl, ma'lumotlar bazasidagi jadvalga mos kelishi kerak bo'lgan talablar to'plami sifatida belgilanadi.

Ma'lumotlar bazasining munosabatlarini normal shaklga aylantirish jarayoni normallashtirish deb ataladi. U mantiqiy ortiqcha ma'lumotlarni minimallashtirish uchun mo'ljallangan va ma'lumotlar bazasining ishlashi yoki hajmiga ta'sir qilmaydi.

Normallashtirishning maqsadi - ma'lumotlar bazasida saqlangan ma'lumotlarning mumkin bo'lgan ziddiyatini kamaytirishdir. Normallashtirish jarayonining umumiy maqsadi quyidagilar:

• Ba'zi turdagi ortiqcha ma'lumotlarni istisno qilish nazarda tutilgan.
• Yangilanish anomaliyalari ba'zilarini tuzatish.
• Rejalashtirishning keyingi kengaytirilishi uchun yaxshi asos bo'la oladigan real dunyoni sifatli ifodalovchi ma'lumotlar bazasi loyihasini ishlab chiqish.
• Zarur bo'lgan butunlik cheklovlarini qo'llash jarayonini yengillashtirish

Ortiqcha ma'lumotlarni bartaraf etish, odatda, munosabatlarni birlamchi faktlar saqlanishi kerak bo'lgan shartlarga ajratish orqali erishiladi. Normallashtirish g'oyalari ma'lumotlar bazasini loyihalash uchun foydalidir, ammo ular loyihaning sifatini yaxshilashning yagona yoki to'liq usuli emas. Buning sababi, ma'lumotlar bazasi tuzilishidagi mumkin bo'lgan xatolar va kamchiliklar juda ko'p, ularni normallashtirish yordamida bartaraf etish mumkin emas.

Normallashtirish nazariyasi rasmiy nazariya va amaliyotdagi muhim yutuq hisoblanadi. U ma'lumotlar bazasi loyihasining sifatini baholash uchun qat'iy va asosli mezonlar hamda uni yaxshilash usullarini beradi. Bu boshqa ma'lumotlar modellarida loyihani ishlab chiqish uchun sof empirik yondashuvlardan ancha yaxshi. Axborot texnologiyalari sohasida loyihaviy yechimlarni baholash va yaxshilash usullari, rasmiy qat'iyligi bo'yicha rasmiy nazariyaga teng kelmaydi.

Normallashtirish ko'pincha "oddiy mantiq" deb tanqid qilinadi va har qanday malakali mutaxassis bog'liq nazariyalardan foydalanmasdan to'liq normalizatsiyalangan ma'lumotlar bazasini loyihalashi mumkin. Biroq, professor Kristofer Deyt normallashtirishni pishiq loyihalovchi tomonidan ishlatiladigan shakllangan mantiq deb ta'kidlagan. Ushbu printsiplarni aniqlash va shakllantirish – murakkab vazifa va uning muvaffaqiyati – katta yutuq sanaladi.

3.2 Birinchi normal shakl

1NF - ma'lumotlar bazasidagi asosiy normal shakl, birinchi normal shakl deb nomlanadi.

Munosabat o'zgaruvchisi birinchi normal shaklda bo'lganda, bu o'zgaruvchining har qanday maqbul qiymatida har bir karetka har bir attribuytga faqat bitta qiymatga ega. Ma'lumotlar modeli munosabatlar birinchi normal shaklda ekanligini ta'kidlaydi.

Turli xil jadvallar haqidagi ma'lumotlar noto'g'ri munosabatlarni ko'rsatishi mumkin va mos ravishda 1NFda bo'lmaydi. Kristofer Deytning ta'rifiga ko'ra, bunday jadval faqat munosabatning to'g'ridan-to'g'ri va to'g'ri ifodasi bo'lganda normallashtiriladi (ya'ni birinchi normal shaklda). To'liqroq aytganda, jadval beshta shartga javob berishi kerak:

• Qatorlar tartiblanmagan, ya'ni ularning tartibida hech qanday ma'lumot yo'q.
• Ustunlar chapdan o'ngga tartiblanmagan. Ya'ni, ustunlarning tartibida hech qanday ma'lumot yo'q...
• Hujjatda takrorlanuvchi qatorlar yo'q.
• Har bir qator va ustunning kesishmasi faqat tegishli domenning bitta qiymatini o'z ichiga oladi.
• Barcha ustunlar oddiy.

Jadval ustunlarining odatiyligi shuni anglatadiki, muayyan operatorni chaqirish o'rniga, oddiy ustun nomlariga murojaat qilganda yashirin komponentlar mavjud emas, yoki ular qatorlar yoki jadvallar uchun standart operatorlarni chaqirganida yon ta'sir ko'rsatmaydi.

Normallashtirilmagan munosabatni ifodalovchi jadval:

1NFga moslashtirilgan jadval to'g'ri munosabatni ifodalaydi.

3.3 Ikkinchi normal shakl

Munosabat o'zgaruvchisi ikkinchi normal shaklda bo'lishi uchun u birinchi normal shaklda bo'lishi kerak va har bir notug'ma atribuyt potentsial kalitning barcha elemetlariga bog'liq bo'lishi kerak.

Bo'linmaslik shuni anglatadiki, potentsial kalit tarkibida ushbu funktsional bog'liqlikni chiqarish uchun zarur bo'lgan atribuytlarning kichikroq qismi yo'q. Bu hodisaga ko'pincha "to'liq funktsional bog'liqlik" deyiladi.

Potentsial kalit bitta atribuytdan iborat bo'lsa, u holda har qanday funktsional bog'liqlik bo'linmasdir (to'liq). Agar potentsial kalit tarkibiy bo'lsa, ikkinchi normal shakl ta'rifiga ko'ra, munosabatda tarkibiy potentsial kalitning qismiga bog'langan notug'ma atribuytlar bo'lmasligi kerak.

Ikkinchi normal shaklga o'tish misoli: Faraz qilaylik, munosabatda birlamchi kalit ikkita atribuytdan iborat: {Kompaniya filiqli, Lavozim}.

R

Faraz qilaylik, maosh filial va lavozimga bog'liq, kompyuter mavjudligi esa faqat lavozimga bog'liq.

Davom etadi...