Buyruqlar va Birinchi Dastur

1. Buyruqlar

Dastur — bu buyruqlar to'plami (ro'yxati). Dastlab birinchi buyruq bajariladi, keyin ikkinchi, uchinchi, va hokazo. Barcha buyruqlar bajarilganda, dastur tugaydi.

Aniq qanday buyruqlar ro'yxatda bo'lishi mumkin, bu ularni kim bajarishiga bog'liq: ijrochi qaysi buyruqlarni bilsa (va tushunsa). Itga buyruq berish mumkin 'Utir', 'Ovoz', mushukka — 'Ket', odamga — 'To'xta! Otaman!', robota esa — 'Ishla! Ishla, robotingni...'.

Java tilida yozilgan dasturlarini JVM (Java Virtual Machine — Java virtual mashinasi) bajaradi. JVM — bu Java tilida yozilgan dasturlarni bajarishga mo'ljallangan maxsus dastur.

Uning buyruqlar ro'yxati juda keng.
Masalan, bu buyruq yordamida ekranga Robot — insonning do’sti yozuvini chiqarish mumkin:

System.out.println("Robot — insonning do’sti");

Lekin biz buyruqlardan boshlamaymiz, balki oddiy bir nechta tamoyildan boshlaymiz. Bir nechta tamoyilni bilish, ko‘plab faktlarni bilishni o‘rnini bosadi.

Birinchi tamoyil: Java dasturlash tilida har bir buyrug‘ni yangi satrda yozish qabul qilingan. Buyruq oxiriga nuqta-vergul qo‘yiladi.

Aytaylik, biz 3 marta ekranga chiqarishni xohlaymiz Robot — insonning do’sti yozuvini. Dastur kodi quyidagicha ko‘rinadi:

System.out.println("Robot — insonning do’sti");
System.out.println("Robot — insonning do’sti");
System.out.println("Robot — insonning do’sti");

Ikkinchi tamoyil: dastur faqat buyruqlardan iborat bo‘la olmaydi. Java tilida buyruqlar funksiyalarning ichida joylashadi, funksiyalar esa klasslarning ichida bo‘lishi kerak.

Divanni tasavvur qiling. Divan mustaqil bo‘la olmaydi — u qandaydir xonada joylashgan. Xona ham mustaqil bo‘la olmaydi — u qandaydir uyda joylashgan. Yoki uy xonalar bilan bo‘lingan, xonalar esa narsalarni o‘z ichida oladi, deb aytish mumkin.

Mana shunday, buyruqlar — bu mebel. Java dasturlash tilida buyrug‘ mustaqil bo‘la olmaydi: u funksiyaning qismidir (Java tilida funksiyalarni metodlar deb atashadi). A metod (funksiya) — bu klassning qismidir. Boshqacha qilib aytganda, klass metodlarga bo‘linadi, va metodlar buyruqlarni o‘z ichiga oladi.

Java-dasturlari klasslardan iborat, klasslar metodlarni o‘z ichiga oladi, va metodlar — buyruqlarni.

2. Oddiy Dastur Tuzilishi

Java tilidagi dasturlar klasslardan iborat. Klasslar bir necha mingta bo'lishi mumkin. Minimal dastur — bitta klass. Har bir klass uchun alohida fayl ochiladi, uning nomi klass nomiga mos keladi.

Aytaylik, siz uy (inglizcha — House) tasvirlaydigan klass yaratishga qaror qildingiz. Keyin siz House nomli klass yaratishingiz kerak, u House.java faylida joylashadi.

Agar siz dasturda, masalan, mushukni (inglizcha — Cat) tasvirlashni xohlasangiz, unda Cat.java faylini yaratishingiz va unda Cat klassini tasvirlashingiz kerak va hokazo.

Fayllarda matn — Java dasturlash tilidagi kod joylashgan. Odatda, klass kodi klass nomi va klass tanasidan iborat. Klass tanasi figurali qavslar ichiga joylashtiriladi. Mana qanday House klassi ko‘rinishi mumkin:

public class House
{
    Klass tanasi
}

Klass tanasi o'zgaruvchilarni (ularni yana klass ma'lumotlari deb ham atashadi) va metodlarni (klass funksiyalari) o'z ichiga olishi mumkin. Bu taxminan shunday ko'rinadi:

public class House
{
    O'zgaruvchi A

    O'zgaruvchi Z

    Metod 1

    Metod N
}

Yoki yana bir konkret misol:

public class House {

   
       
   
       
   

     int 
    a; int 
    b; 
   

   
       
   
       
   

     public static void 
    main (String[] args) { System.out.print(1); } 
   

   
       
   
       
   

     public static double 
    pi () { return 3.14; } 
   

}

Yuqoridagi misolda a va b — bu o'zgaruvchilar, main va pi esa metodlar.

3. main() Metodi

Klasslar o'zgaruvchilar va metodlarni o'z ichiga olishi mumkin, lekin shart emas. O'zgaruvchilarsiz yoki metodlarsiz klasslar ham bo'lishi mumkin. Va hatto metodlarsiz va o'zgaruvchilarsiz bir vaqtning o'zida. Albatta, bunday klasslardan foyda kam.

Minimal dastur hech bo'lmaganda bitta klassdan iborat bo‘lishi kerak, bu hech bo'lmaganda bitta metodni (funksiya) o‘z ichiga oladi, undan dasturni bajarish boshlanadi. Bunday metod main nomiga ega bo‘lishi kerak.
Minimal dastur quyidagicha ko‘rinadi:

public class House
{
   public static void main (String[] args)
   {
   }
}

E'tibor bering, yuqoridagi misolda main metodi hech qanday buyrug‘ni o‘z ichiga olmaydi. Aynan shunday: minimal dastur bitta ham buyrug‘ni o‘z ichiga olmaydi. Minimal dastur shuning uchun minimal.

Dastur boshlanadigan klass istalgan nomga ega bo'lishi mumkin, lekin main metodining, undan dastur bajarish boshlanadigan ko‘rinishi doimo bir xil:

public class House
{
    public static void main (String[] args)
    {
        Metod kodi
    }
}